Bezpieczny senior w sieci. O tych zasadach warto pamiętać każdego dnia

Seniorzy coraz częściej korzystają z internetu, bankowości elektronicznej, mediów społecznościowych i zakupów online. Wraz z nowymi możliwościami pojawiają się jednak zagrożenia. Najważniejsza zasada brzmi: nie należy działać pod wpływem presji, klikać pochopnie w przesłane linki ani przekazywać danych, haseł i kodów osobom, których tożsamości nie można potwierdzić.

Internet ułatwia kontakt z rodziną, załatwianie spraw urzędowych oraz zarządzanie finansami. Oszuści próbują jednak wykorzystywać zaufanie, emocje i brak czasu na dokładne sprawdzenie otrzymanej wiadomości. Mogą podszywać się między innymi pod pracowników banków, policjantów, urzędników, firmy kurierskie, dostawców energii lub członków rodziny.

Jak rozpoznać podejrzaną wiadomość lub telefon?

Sygnałem ostrzegawczym powinna być każda niespodziewana wiadomość, w której nadawca domaga się natychmiastowego działania. Oszuści często informują o rzekomej blokadzie rachunku, niedopłacie za przesyłkę, zaległej fakturze, podejrzanej transakcji albo pilnej potrzebie przekazania pieniędzy. Mogą również twierdzić, że bliska osoba zmieniła numer telefonu i potrzebuje szybkiego przelewu.

Presja czasu jest jednym z najczęściej wykorzystywanych narzędzi manipulacji. Sformułowania takie jak „natychmiast”, „ostatnia szansa” czy „konto zostanie zablokowane” mają skłonić odbiorcę do działania bez zastanowienia. W takiej sytuacji należy przerwać rozmowę i samodzielnie skontaktować się z bankiem, urzędem albo członkiem rodziny, korzystając ze znanego wcześniej numeru telefonu. Nie należy oddzwaniać na numer podany przez rozmówcę ani korzystać z danych znajdujących się w podejrzanej wiadomości.

Nie wolno podawać telefonicznie ani w wiadomościach pełnych danych logowania, kodów autoryzacyjnych, kodów BLIK, numeru PIN czy danych karty płatniczej. Ostrożność należy zachować także wtedy, gdy wiadomość wygląda na przesłaną przez znajomego. Konto tej osoby mogło zostać przejęte, dlatego prośbę o pieniądze najlepiej potwierdzić w bezpośredniej rozmowie.

Bezpieczne hasło nie musi być regularnie zmieniane

Każde konto powinno mieć inne hasło. Dzięki temu przejęcie danych logowania do jednego serwisu nie otworzy przestępcom dostępu do poczty elektronicznej, bankowości i mediów społecznościowych. Szczególnie starannie należy chronić pocztę, ponieważ często umożliwia ona resetowanie haseł do pozostałych usług.

Aktualne zalecenia CERT Polska wskazują, że hasło powinno mieć co najmniej 14 znaków. Może być łatwym do zapamiętania, ale trudnym do odgadnięcia zdaniem lub połączeniem kilku niezwiązanych ze sobą słów. Nie ma konieczności dodawania na siłę cyfr i znaków specjalnych, jeżeli hasło jest odpowiednio długie i unikalne. Nie zaleca się także okresowego zmieniania bezpiecznego hasła. Należy je zmienić przede wszystkim wtedy, gdy istnieje podejrzenie, że zostało przejęte, ujawnione lub wykorzystane przez inną osobę.

Tam, gdzie jest to możliwe, warto włączyć logowanie dwuetapowe. Oprócz hasła serwis poprosi wówczas o dodatkowe potwierdzenie tożsamości, na przykład w aplikacji. Dobrym rozwiązaniem może być również menedżer haseł, który pozwala przechowywać unikalne dane logowania bez konieczności zapamiętywania każdego z nich.

Aktualizacje, prywatność i pomoc bliskich

System operacyjny telefonu lub komputera oraz zainstalowane aplikacje powinny być regularnie aktualizowane. Poprawki usuwają wykryte błędy i luki bezpieczeństwa. Programy należy pobierać wyłącznie z oficjalnych sklepów lub stron producentów. Szczególną ostrożność trzeba zachować, gdy telefoniczny „konsultant” namawia do zainstalowania aplikacji umożliwiającej zdalny dostęp do urządzenia.

W mediach społecznościowych warto ograniczyć widoczność informacji o miejscu zamieszkania, planowanych wyjazdach, sytuacji rodzinnej czy posiadanym majątku. Takie dane mogą zostać wykorzystane do przygotowania wiarygodniej brzmiącej próby oszustwa. Zdjęcia dokumentów, kart płatniczych, recept czy korespondencji urzędowej nie powinny być publikowane ani przesyłane nieznanym osobom.

Duże znaczenie ma także wsparcie rodziny i przyjaciół. Bliscy mogą pomóc w ustawieniu zabezpieczeń, aktualizacji urządzenia oraz ocenie podejrzanej wiadomości. Senior nie powinien obawiać się pytać, przyznać, że czegoś nie rozumie, ani prosić o sprawdzenie otrzymanej propozycji. Rozmowa z zaufaną osobą może zatrzymać próbę oszustwa, zanim dojdzie do utraty danych lub pieniędzy.

Co zrobić po otrzymaniu fałszywej wiadomości?

Podejrzanych linków nie należy otwierać, a wiadomości SMS można bezpłatnie przekazywać do CERT Polska pod numer 8080. Inne incydenty i niebezpieczne strony można zgłaszać przez formularz CERT Polska lub za pomocą usługi „Bezpiecznie w sieci” dostępnej w aplikacji mObywatel.

Jeżeli dane logowania zostały już podane na podejrzanej stronie, należy jak najszybciej skontaktować się z bankiem, zastrzec zagrożone instrumenty płatnicze i zmienić hasła. Gdy doszło do utraty pieniędzy lub próby wyłudzenia, sprawę trzeba zgłosić policji. Szybka reakcja może ograniczyć skutki ataku i pomóc w zabezpieczeniu rachunku.

Bezpieczeństwo seniorów w internecie nie zależy wyłącznie od znajomości technologii. Najważniejsze są spokój, ograniczone zaufanie oraz dokładne sprawdzanie każdej niespodziewanej prośby o pieniądze lub dane. Kilka minut poświęconych na rozmowę z rodziną albo kontakt z bankiem może ochronić oszczędności gromadzone przez wiele lat.